Сапоцкін


Баявыя дзеянні войскаў 2-га Беларускага фронту з 16 па 27 ліпеня 1944 гады ў раёне г.п. Сапоцкін

 

16 ліпеня 1944 года пачаўся другі этап Беластоцкай наступальнай аперацыі.

Супернік, разбіты ў баях пад Ваўкавыскам і Гродна, асабліва ўпарта абараняў межы па заходніх берагах рэк Нёман і Свіслач, дзе мелі некалькі ліній траншэй, моцна ўмацаваныя апорныя пункты і повязі супраціву.

Для ўзмацнення абароны нямецкія сапёрныя часткі разбурылі Масты, водаадводныя трубы на дарогах, замініравалі дарогі, аб'язныя шляхі, кюветы прасекі, броды, а таксама наладзілі шмат мінных «сюрпрызаў». Пяхота з спешанай кавалерыяй праціўніка былі амаль цалкам матарызаваныя, што ва ўзаемадзеянні з танкамі і самаходнымі прыладамі забяспечвала манеўраванне па рокадных радыяльных дарогах.

Ва ўмовах узмацняльнага супраціву праціўніка маршал Г. К. Жукаў раніцай 16 ліпеня загадаў камандуючаму 2-м Беларускім фронтам стварыць у 5-ай і 3-яй арміях ударныя групоўкі і хутка прабіваць імі заслоны праціўніка на слабых месцах яго абароны, паскорыць вылучэнне да фронту 49 арміі і, увёўшы яе бітву на вузкім участку фронту, нанесці імклівы ўдар на саколку ў абыход беларускіх лясоў з поўначы.

Атрымаўшы задачу на далейшы наступ, а таксама сродкі ўзмацнення 12-ую асобную знішчальніцкую супрацьтанкавую артылерыйскую брыгаду, 77-й гвардзейскі мінамётнай полк, 341-й армейскі зенітны артылерыйскі полк корпуса генерал Н. С. Аслікоўскі вырашыў перайсці ў наступ 17 ліпеня ў агульным кірунку Ліпск, Аўгустоў з задачай да зыходу 18 ліпеня авалодаць Ліпскім, зыходу 19 ліпеня – жнівеньскім. Пры гэтым асабліва старанна быў распрацаваны парадак ажыццяўлення ўзаемадзеяння з часткамі правафланговага 69-га стралковага корпуса 50-ай арміі, а таксама пытанні арганізацыі супрацьпаветранай супрацьтанкавай абароны ў прадбачанні магчымых контратак праціўніка.

У адпаведнасці з прынятым рашэннем баявы парадак корпуса быў пабудаваны два эшалоны. Першы эшалон складалі зводная знішчальная брыгада і 5-ая кавалерыйская дывізія (камандзір – генерал- маёр і. П. Калюжны). На мяжу населеных пунктаў Пралейкі (5 км. паўднёва - захад ад Сапоцкіна) і Галынка 6-ая гвардзейская кавалерыйская дывізія павінна была абагнаць зводную знішчальную брыгаду ў далейшым наступаць у першым эшалоне.

Кірунак галоўнага ўдару 3-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса дазваляў яму абысці з поўначы групоўку праціўніка, засяроджаную на трыкутніку Навумавічы, Ліпск, Новы Двор, найкароткім шляхам выйсці да Аўгустава і адначасова забяспечыць стык з трэцім Беларускім фронтам.

Часткі трэцяга гвардзейскага кавалерыйскага корпуса, якія знаходзіліся на Заходнім беразе Нёмана, у першай палове дня 17 ліпеня вялі зацятыя баі за дазвол захопленага плацдарма на мяжы каўбаскі (8 км.паўночна - усход ад Лойкі), салаўі (2 км. на поўдзень ад Пушкары) прасунуліся наперад за ўсё на 1-3 км. і вызвалілі в. каўбаскі.

У 19 гадзін таго ж дня кавалерыйскі корпус здаў свае баявыя ўчасткі часткі 69-га стралковага корпуса і, выкарыстоўваючы поспех левафланговых частак 31-ай арміі 3-га Беларускага фронту, выпусціў па маршруце Лойкі-Галынка для абыходу праціўніка справа Зводная знішчальная брыгада, рухаючыся наперадзе галоўных, у 22 гадзіны сустрэла ў 7 км. на поўдзень ад Г. П. Сапоцкіна выведвальную працу трэцяй танкавай дывізіі праціўніка. Пасля кароткага бою брыгада адкінула праціўніка на поўдзень і да 24 гадзін авалодала населенымі пунктамі Пралейкі (5 км. паўднёва-захад ад Сапоцкіна) і Галынка. Астатнія злучэнні і часткі корпуса расцягнуліся па ўсім маршруце, пачынаючы ад Р. Нёман, і рухаючыся адзін за адным у заходнім кірунку.

153-ая стралковая дывізія 69-га стралковага корпуса вырвалася наперад услед за кавалерыйскімі часткамі і выйшла на мяжу Капланаўцы (2 км. паўднёва - усход ад Рацічы), усходняя ўскраіна Навумавічы, паўднёвая ўскраіна салаўі (2 км. паўднёвей пушкароў) і мела непасрэдную сувязь з 95-ай стралковай дывізіяй 81-га стралковага корпуса.

21-ы стралковы корпус, фарсіраваны Нёман, займаў плацдарм на захад ад Гродна глыбінёй да 2 км. такім чынам, 69-ы і 81-ы стралковы корпус 17 ліпеня вялі баі па пашырэнні плацдарма на заходнім беразе Нёмана, які забяспечваў спрыяльныя ўмовы для нарошчвання сіл і развіцця наступу на захад.

Полк 174-ой стралковай дывізіі 36-га стралковага корпуса заняла супрацьтанкавую абарону ў г.п. Сапоцкіна фронтам на поўдзень і паўднёвы ўсход.

У 11 гадзін праціўнік сіламі танкавай дывізіі, якая зноў прыбыла 3-яй, налічвала каля 120 танкаў і самаходных гармат і баявой групы "Ангалаў" у складзе пяці пяхотных палкоў, пры падтрымцы артылерыі і масажаванні налётаў авіяцыі ў 11 гадзін нанёс контрудар па правым флангу 50-ай арміі. У выніку ўпартага бою ён пацясніў частцы 42-ой стралковай дывізіі 69-га стралковага корпуса і да 20 гадзін выйшаў на ўсходні бераг Нёмана на ўчастку паўднёвей Лойкі, Пушкары. Супернік імкнуўся не толькі ліквідаваць плацдарм на Заходнім беразе Нёмана, але і акружыць і знішчыць прасунуты да г. Аўгустаў 3-ці гвардзейскі кавалерыйскі корпус.

З выхадам частак праціўніка ў раён Рацічы, Лойкі, Пушкары стварылася пагроза аператыўнага асяроддзя 3-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса і 153-й стралковай дывізіі, якая наступала за правым флангам гэтага корпуса. Часткі корпуса і стралковай дывізіі знаходзіліся ў цяжкім становішчы, так як былі адрэзаныя ад войск 50-й арміі, а таксама ад сваіх тылоў, якія засталіся на ўсходнім беразе Нёмана. Штаб корпуса ледзь паспеў праскочыць да сваіх дывізій, прайшоўшы вёску Лойкі на 1 гадзіну 30 хвілін раней захопу яе праціўнікам.

Становішча нашых частак на поўнач ад Ліпска значна пагоршылася, калі да гадзіны ночы 19 ліпеня праціўнік прасунуўся з раёна Рацічы ў Паўночным кірунку і дасягнуў г. п. Сапоцкін, які быў заняты ўзмоцненым палком суседняй 174-й стралковай дывізіі. На подступах да горада праціўнік быў спынены.

Войскі 50-ай арміі з раніцы 18 ліпеня працягвалі наступ, на пад уздзеяннем контрудара суперніка вымушаныя былі перайсці да абароны, а ў правым флангу арміі нават адысці да Р. Нёман.

Асабліва цяжкая сітуацыя склалася ў паласе 42-й стралковай дывізіі (камандзір генерал-маёр А.І. Сліц). Часткі гэтай дывізіі на мяжы Капланава (5 км. паўднёва - захад ад Лойкі), усходняя ўскраіна Навумавічэй ў першай палове дня ліпеня адлюстроўвалі бесперапынныя атакі праціўніка з кірункаў Навумавіч і Лоек сілаю да двух палкоў пяхоты пры падтрымцы 35-40 танкаў і самаходных гармат. Важнае значэнне ў адлюстраванні гэтых контратак меў агонь батальённай, палкавы дывізіённай артылерыяй, у выніку якога панёс вялікія страты ў жывой сіле і тэхніцы.