Верцялішкі


Вызваленне Верцялішак

 

Напад фашысцкай Германіі 22 чэрвеня 1941 года адбылося, без абвяшчэння вайны - вераломна і нечакана. Заходнія рубяжы і межы СССР у першы дзень вайны падвергліся страшнаму ўдару. Многія ўмацавання і ваенныя аб'екты, якія будаваліся СССР на заходніх землях, да жаль, не спатрэбіліся Чырвонай Арміі. Так, ваенны аэрадром Сколабава, які будаваўся ў раёне Верцялішак, напярэдадні вайны  не паспелі здаць у строй да пачатку вайны. Захапіўшы сяло Верцялішкі, фашысты прыступілі да ўсталявання так званага «новага парадку».

Верцялішкі, як і горад Гродна, былі ўключаны ў склад асаблівай акругі «Беласток», якім кіравала Ўсходне-Пруская адміністрацыя. Тут дзейнічалі законы, судовая ўлада, падатковая палітыка і г. д. На акупаванай тэрыторыі былі распушчаныя калгасы. У Верцялішках у першую чаргу былі арыштаваныя, пасля расстраляныя актывісты Савецкай улады: першы старшыня калгаса Пералайка А. і многія іншыя.

У канцы чэрвеня-ліпені 1941 года на тэрыторыі Верцялішак быў створаны канцлагер для савецкіх ваеннапалонных. Плошча канцлагера складала прыблізна 500 кв. м. Ахова канцлагера жыла ў будынку школы. Кожны дзень па дарозе Азёры-Верцялішкі ішлі калоны палонных чырвонаармейцаў. Расстрэльвалі афіцэраў, камуністаў, яўрэяў. Частку ваеннапалонных адпраўлялі далей на тэрыторыю Польшчы і Германіі. Астанкі расстраляных у 1947 годзе былі перапахаваныя ў агульнай брацкай магіле ў Верцялішках. Верцялішкі былі вызваленыя ў ходзе правядзення завяршальнага этапу беларускай наступальнай аперацыі савецкіх войск пад кодавай назвай «Баграціён». Вядомая дакладная дата прыходу савецкіх салдат у Верцялішкі - у ноч з 13 на 14 ліпеня 1944 года. Гэта былі воіны 65 кавалерыйскага палка (камандзір падпалкоўнік Косценіч Г. і.), 32 кавалерыйскай дывізіі (камандзір генерал-маёр Калюжны і.п.), 3-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса Героя Савецкага Саюза генерал-лейтэнанта Н. С. Аслікоўскага.