Адважная партызанка Вольга Соламава


 


Адважная партызанка Вольга

У кнігу ганаровых грамадзян горада Гродна ўнесена імя нашай зямлячкі, адважнай партызанкі, сакратара  Гродзенскага падпольнага гарадскога камітэта камсамола Вольгі Восіпаўны Соламавай. Яна нарадзілася ў 1920 г. у вёсцы Лаша. У сваёй кароткай біяграфіі, якая захоўваецца ў яе асабовай справе ў Дзяржархіве вобласці, у 1940 г. пры паступленні на педагагічныя курсы ў Гродне яна пісала: "Бацька меў 4 га зямлі, палавіну хаты, аднаго каня, адну карову. Сям'я бацькі налічвае 6-ць чалавек. Я старэйшая, а астатнія малодшыя...".

З біяграфіі мы даведваемся, што Вольга скончыла 5 класаў польскай школы ў вёсцы Лаша, што ў 1933 г., калі ёй споўнілася 13 гадоў, яна пайшла ў парабкі. Працавала сезонна на палетках памешчыкаў, асаднікаў. Так і далей яна гнула б плечы, калі б не прыйшло восенню 1939 г. вызваленне заходнебеларускіх зямель.

Перабудова пачалася і ў вёсцы Лаша. Тут ствараецца сялянскі камітэт. Пачаўся падзел памешчыцкай зямлі, падрыхтоўка і правядзенне выбараў у Народны сход Заходняй Беларусі і іншыя падзеі. Усё гэта захапіла Вольгу Соламаву, яна адной з першых у сваёй вёсцы ўступае ў камсамол, прымае актыўны ўдзел у грамадскім жыцці. Яе абралі членам выбарчай камісіі па выбарах у Вярхоўны Савет СССР і БССР, якія праходзілі ў сакавіку 1940 г.

У вёсцы Лаша - адной з першых у Гродзенскім раёне - 23 сакавіка 1940 г. быў арганізаваны калгас імя XXII гадавіны Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі. Вольгу выбралі членам праўлення калгаса.

У той першы год Савецкай улады ў заходніх абласцях Беларусі даводзілася вырашаць адразу шмат важных і вялікіх задач. Адной з іх быў усенавуч дзяцей школьнага ўзросту. Але не хапала настаўнікаў, асабліва на сяле. Па закліку камсамола на настаўніцкія курсы ў Гродна сярод іншых прыбыла і Вольга Соламава. Заняткі пачаліся 15 красавіка 1940 г.

І вось курсы закончаны, на руках у Вольгі пасведчанне настаўніцы пачатковых класаў за № 594, і яна па загаду аддзела асветы Гродзенскага райвыканкама прызначаецца з 20 жніўня 1940 г. настаўніцай пачатковай школы ў вёсцы Іванаўцы Гродзенскага раёна.

З вялікім энтузіязмам пачала працу ў школе маладая настаўніца. Яна вучыла і сама вучылася. Знаходзіла час для грамадскай працы, сустракалася з сялянамі, расказвала ім аб навінах, аб Савецкай уладзе, давала парады. Да яе ў вёсцы адносіліся з пашанай, а ў снежні 1940 г. выбралі сваім дэпутатам у абласны Савет.

У актыўнай працы хутка ішоў час, але вайна пераблытала ўсе намеры. Адступала Вольга разам з войскам, апынулася спачатку на Паволжы, а потым у Мардовіі.

Далёка на захадзе засталіся родныя мясціны, там гаспадарылі акупанты. Вольга, як і тысячы такіх жа савецкіх маладых людзей, рвалася на фронт ці ў партызанскі атрад. Яна пісала пісьмы ў ЦК камсамола, і вось ёй прыйшоў выклік з Масквы. Пасля заканчэння спецкурсаў пры Беларускім штабе партызанскага руху яна ў студзені 1943 г. у складзе групы таварышаў па зброі накіравана да лініі фронту, а адтуль на самалёце ў тыл ворага.

"...Я клянуся, што хутчэй загіну ў жорсткім баі з ворагам, чым аддам сябе, сваю сям'ю і ўвесь беларускі народ у рабства крываваму фашызму", - паклялася Соламава перад сваімі таварышамі - партызанамі.

Лясамі, міма фашысцкіх гарнізонаў Вольга з групай партызан прыйшла на родную Гродзеншчыну. Пачалася поўная суровых будняў барацьба з фашыстамі. Менавіта ў ёй і раскрыўся характар адважнай партызанкі. Яе выбралі сакратаром Гродзенскага гарадскога падпольнага камiтэта камсамола.

Соламава хадзіла на баявыя заданні па падрыву варожых эшалонаў, удзельнічала ў баях. Асабліва вызначылася маладая партызанка ў прапагандысцкай рабоце сярод насельніцтва. Пагарджаючы небяспекай, яна з партызанамі ішла ад хутара да хутара, ад вёскі да вёскі, несла слова праўды з фронту, распаўсюджвала партызанскія лістоўкі, узнімала моладзь на барацьбу з захопнікамі.

2 лютага 1944 г. на хутары каля вёскі Жорнаўка Гродзенскага раёна Вольга Соламава і партызан, член Гродзенскага падпольнага райкама партыі Васіль Бібіч, былі высачаны і акружаны фашыстамі. У няроўным баі яны абое загінулі. Вольга Соламава адстрэльвалася, паволі прабіраючыся да лесу, але была паранена і апошнюю кулю, каб не захапілі яе ворагі жывой, выстраліла сабе ў сэрца.

За мужнасць у барацьбе з ворагам, за актыўную антыфашысцкую дзейнасць Вольга Восіпаўна Соламава пасмяротна ўзнагароджана ордэнам Айчыннай вайны II ступені і медалём "Партызану Вялікай Айчыннай вайны I ступені".

Пахавана Вольга Восіпаўна Соламава і яе баявы таварыш Васіль Фёдаравіч Бібіч у брацкай магіле ў гарадскім парку Гродна.

У вёсцы Жорнаўка, на месцы гібелі Вольгі Соламавай, і ў Лашы ёй пастаўлены помнікі, а ў Гродне яе імем названа вуліца ў занёманскай частцы горада.

 

Успаміны пра Вольгу Соламаву Самуіла Якаўлевіча Шварцмана, камісара партызанскага атрада «Зорка» брыгады імя Кастуся Каліноўскага Беластоцкага злучэння 3 мая 1985 года.

 

Мы знаходзімся з вамі на вуліцы, якая носіць імя слаўнай дачкі беларускага народа Вольгі Іосіфаўны Соламавай.

Вольга нарадзілася ў беднай сялянскай сям'і ў вёсцы Лаша, Гродзенскага раёна ў 1921 годзе.

У дзяцінстве яна выпрабавала патрэбу і пазбаўлення, як сотні тысяч дзяцей рабочых і сялян, якія жылі пад акупацыяй буржуазна-памешчыцкай Польшчы. Беззямелле і малазямелле, непасільныя падаткі, штрафы рознага роду, нізкія цэны на сельгаспрадукты, высокія на прамысловыя тавары, душылі селяніна.

Дастаткова хаця б прывесці такі прыклад, каб купіць адну
скрынку запалак, трэба было прадаць 10 яек.

Да цяжкаму эканамічнаму становішчу яшчэ дадалося палітычнае бяспраўе, нацыянальны прыгнёт і масавы тэрор супраць найшырэйшых народных мас. Хамская мова, быдла, пайшоў прэч - гэта былі любімыя словы акупантаў у звароце з беларусамі.

Сонца свабоды заззяла над разадранай зямлёю Заходняй Беларусі, калі ў 1939 годзе наша Савецкая Армія працягнула брацкую дапамогу і вызваліла Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну, ад поўнага спусташэння і прыгнёту нямецкім фашызмам.

Светлы і радасны дзень настаў для Вольгі як для ўсяго беларускага народа і працоўных мас, ажыццявілася шматгадовая мара. Заходняя Беларусь была злучана ў адзіную беларускую савецкую дзяржаву.

Вольга разам з сям'ёй уступае ў калгас. Станавіцца трактарыстка. Уступае ў рады Ленінскага камсамола. Як актывістку калгас і Камсамольская арганізацыя пасылаюць Вольгу на курсы пры Гродзенскім педагагічным вучылішчы. Пасля паспяховага яго заканчэння Вольгу накіроўваюць на працу настаўніцай у вёску Кашэўнікі Гродзенскага раёна. У 1940 годзе Вольгу Іосіфаўну народ абірае дэпутатам Беластоцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

Тады я з ёй упершыню пазнаёміўся. Яна сябравала з іншым
дэпутатам - Любоўю Асіпоўнай Прытыцкай (родная сястра слаўнага сына беларускага народа Сяргея Асіповіча Прытыцкага).

Аднойчы тут на свяце вуліцы выступіў родны брат Вольгі Міхаіл Іосіфавіч Соламаў, які сказаў, што праводзячы сястру ў вёску Кашэўнікі, па шляху Вольга сказала, калі пачнецца вайна, пайду на фронт, каб са зброяй у руках змагацца супраць лютых ворагаў Айчыны і ўсяго чалавецтва.

Калі фашысцкія орды рынуліся на нашу Радзіму, Вользе ўдалося эвакуіравацца. Знаходзячыся на Волзе, яна нястомна думае аб роднай Гарадзеншчыне, дзе нарадзілася, расла, уступіла ў камсамол і стала выбранніцай народа. Не раз яна звяртаецца з просьбай у ЦК КПБ і ЦК ЛКСМБ, каб яе накіравалі ў тыл праціўніка.

Улетку 1942 года з Вольгай сустракаемся на беларускай партызанскім зборы, які знаходзіўся ў Арэхаўцы недалёка ад старадаўняга рускага горада - Мурама. Пяць месяцаў разам хадзілі на заняткі, вывучаючы падрыўную справу, зброю розных сістэм, парашут і г.д. пры сустрэчах яна больш за ўсё казала ў якіх найцяжэйшых умовах жывуць народныя масы пад акупацыяй гітлераўскай Германіі. Жахлівыя злачынствы і зверствы, учыненыя фашыстамі над савецкімі людзьмі, выклікалі гнеў, абурэнне і нянавісць у маладой дзяўчыны, як ва ўсіх савецкіх людзей супраць гітлерызму і іх парадкаў, сэрца маладой патрыёткі напоўнілася смагай змагацца з ворагам, дапамагчы свайму народу, які вядзе пад кіраўніцтвам Камуністычнай партыі святую, гераічную барацьбу супраць фашысцкіх захопнікаў, адстойваючы кожную пядзю сваёй роднай зямлі.

11 студзеня 1943 года з Маскоўскай зямлі мы праводзім Вольгу разам з таварышамі ў далёкі шлях, на слаўныя справы - у глыбокі тыл праціўніка. Праводзіны і развітанне адлюстраваныя на адной з фатаграфіі, якая знаходзіцца ў музеях Мінска і Гродна. Селі яны ў цяплушках і адправіліся да лініі фронту. Яна была апранута ў ваеннай форме: гімнасцёрка, чорная спадніца, кірзавыя боты, ватоўка, вушанка. Рыштунак: выбухоўкі, асабістая зброя, выбухоўка, боепрыпасы, ручныя гранаты, фінскі нож - спадарожнік партызана, соль, некалькі флакончыкаў з глюкозай, лыжы. Праз лінію фронту павінны былі перайсці на лыжах. Праз два дні наша спецгрупа развітвалася з вялікай зямлёй.

Каля лініі фронту зноў сустракаемся.

B першых чыслах мая месяца Вольга разам са спецгрупай на планёры пералятае лінію фронту і на Партызанскім аэрадроме "Сяляўшчына" пад Віцебскам прызямлілася. У гэты ж вечар і наша спецгрупа прызямлілася на гэтым жа аэрадроме.

З-пад Віцебска на Гродзеншчыну дабіраліся пешшу. З баямі фарсіравалі Заходнюю Дзвіну і іншыя рубяжы. Прыбылі ў Ліпічанскую пушчу, дзе ўжо грунтавалася шмат партызанскіх атрадаў і брыгад, якія дзейнічалі на Гродзеншчыне. З Ліпічанскай пушчы партызаны Вольга Соламава, Васіль Бібіч і іншыя былі накіраваныя ў Гродзенскі раён.

У той час Вольга была сакратаром Гродзенскага падпольнага гарадскога камітэта камсамола.

Знаходзячыся ў вёсцы  Жорнаўка ў 30 км. на паўднёвым-захадзе ад Гродна ў доме Антона Антонавіча Мілашэўскага, Вольга нават села прасці. Раптам хтосьці заўважыў, што немцы ідуць у бок хаты Марыі Іванаўны Жвалеўскай, якую народныя мсціўцы называлі партызанскай маці. Вольга хутка апранулася, узяла аўтамат і выскачыла з дому, пабегла ў бок пералеску, услед за ёй Васіль Бібіч.

Фашысцкая зграя адкрывае кулямётна - аўтаматны і мінамётны агонь. У няроўным баі падае Васіль Бібіч. Фашысты хацелі Вольгу ўзяць жывой, але яна, да апошняга патрона адстрэльваючыся загінула смерцю адважных у жорсткай сутычцы з ворагам.

Кожны чалавек за час свайго жыцця сустракаецца з многімі і разнастайнымі людзьмі, з часам адны цалкам знікаюць з нашай памяці, а іншых зусім не хочаш успамінаць. Але ёсць такія людзі, якія пакідаюць такі след у нашай памяці, што ніколі пра іх не забываеш, і заўсёды яны стаяць перад тваімі вачыма. Менавіта такая была наша Вольга. Яна была бясстрашная ў баі з ворагамі сацыялістычнай Радзімы, нястомны змагар за народнае шчасце. З усім сэрцам зненавідзела фашысцкіх захопнікаў і іх парадкаў. Больш за ўсё яна любіла сацыялістычную Айчыну, савецкі народ. Да канца свайго жыцця яна з гонарам выканала свой воінскі абавязак і высокае званне члена Ленінскага камсамола. Яна была вельмі абаяльная, добры, чулы таварыш. Сваё кароткае і слаўнае жыццё наша Вольга аддала за гонар і незалежнасць нашай Радзімы. Інтарэсы Радзімы і Камуністычнай партыі вышэй за ўсё былі ў яе.

Калі ў наш партызанскі атрад "зорка" брыгады імя Кастуся Каліноўскага дайшла сумная вестка пра гібель нашага баявога сябра, мы пакляліся яшчэ лепш біцца са лютымі ворагамі Айчыны. Вольга назаўжды засталася ў нашых сэрцах як верная Дачка вялікага савецкага народа! Яе кароткая жыццё - яркі прыклад самаахвярнага служэння савецкаму народу, сацыялістычнай Радзімы і Камуністычнай партыі.

Штогод у Дзень Перамогі былыя партызаны сумесна з дзецьмі і ўнукамі едуць у вёскі Жорнаўка і Канюхі, ускладаюць вянкі да абеліска і помніка нашай дарагі Олі.

Мая сястра. Запісала Я.А. Козырава са слоў Валянціны Савельеўны, стрыечнай сястры В.Соламавай, 1931 г.н.

 

Нарадзілася ў вёсцы Лаша ў 1920 годзе. У сям'і былі яшчэ 2 браты, якія жылі ў Гродне і ўжо памерлі, і сястра Ларыса, 1936 года нараджэння. Жыве ў Гародні.

Бацькі жылі з бацькам і мачахай, жонкай бацькі Вольгі. У мачахі быў свой сын, таму яна ўгаварыла мужа ўсю зямлю аддаць свайму сыну. Бацьку Вольгі не дасталася нічога, таму яны жылі бедна і ёй давялося ісці працаваць у Лікаўку, у маёнтак Пцічкіна.

У 1939 годзе ліквідаваныя былі польскія школы, патрэбныя былі настаўнікі, і Вольгу паслалі на шасцімесячныя курсы настаўнікаў. Пасля заканчэння яна працавала ў Іванаўцах (за Індурай), вяла пачатковыя класы.

17 верасня 1939 года вызваліцеляў сустракалі хлебам - соллю і кветкамі, ставілі браму. Такі быў высокі патрыятызм.

У 1940 годзе бачылі яе на Міколу (22 мая) у апошні раз на
мосце праз Свіслач, паміж Літвінкамі і Сухой далінай.

У 1941 годзе сышла з войскамі на ўсход і апынулася ў Чувашыі. Там - таксама вучыла дзяцей.

У 1943 годзе вярнулася на акупаваную тэрыторыю, каб біць ворага. Была сакратаром падпольнага гаркама камсамола, ваявала ў партызанскім атрадзе пад камандаваннем генерала Капусты.

У пачатку студзеня 1944 года прыйшлі да Жукам у Сухі даліне (да цётцы Вольгі Соламавай) трое партызан. Адзін кажа: «Адчыніце, будзем хутка сваякамі". Гэта быў Бібіч Васіль, жаніх Вольга. Ён быў у ваеннай форме. Астатнія былі ў белых кажухах. Усе аўтаматы паставілі ля печкі і сказалі: "чакайце хутка ў госці".

25 лютага 1944 года яе не стала. Яна загінула ў Жорнаўцах. Справа было так. Вольга і Васіль Бібіч спыніліся на пастой у Жорнаўцах, а фашысцкі гарнізон быў у Індуры. Вольга ўбачыла ў акно, што ідуць немцы, і сталі адступаць. Кажуць, што нехта данёс на партызан. Яны адстрэльваліся да апошняга, а апошні
патрон - у сябе.

Спачатку былі пахаваны на месцы гібелі, а ў 1945 годзе перавезлі ў Гродна, перапахавалі ў брацкай магіле ў парку. Маці не казалі, што Вольга загінула, сказалі толькі пасля вызваленне. Маці была на перапахаванні і паспела павярнуць
яе тварам уверх.

 

Успаміны мамы В.Соломовой. Мая дачка.

 

Нарадзілася ў 1920 годзе, 29 мая ў вёсцы Лаша. Скончыла 5 класаў Лашанскай школы пры польскай уладзе. Пасля заканчэння пяці класаў Оля хадзіла на заробкі да пана, дапамагала сям'і, была самай старэйшай. Вырасла яна на памешчыцкіх палях, не заўважылі мы нават, як яна расла, толькі пераначаваць звярталася дадому.

Характар яе быў вельмі добры. Заўсёды была вясёлая, старанная. Оля не любіла праводзіць час дарма, старалася вышываць, ткаць. Оля любіла розную працу.

Оля любіла малодшых дзяцей, сястру Ларысу і двух братоў, заўсёды старалася дапамагчы ім, клапацілася пра іх больш за мяне. Ніколі яна не крыўдзілася ні на якія цяжкасці.

У 1939 годзе, калі Заходняя Беларусь была вызвалена ад улады панскай Польшчы, Оля ўступіла ў камсамол і паступіла
на шасцімесячныя курсы пры Гродзенскім педвучылішча. Пасля заканчэння курсаў працавала настаўніцай у вёсцы Іванаўцы, потым у вёсцы Кашэўнікі. Там яе ў 1940 годзе вылучылі кандыдатам у дэпутаты Гродзенскага абласнога Саветы.

Рост яе высокі, валасы чорныя. Насіла доўгую касу. Оля была прыгожая, стройная дзяўчына, змагла спадабацца. Яна не была ганарлівай, да ўсіх ставілася добра. Яна ўсё казала мне: "Мама, не гаруйце, усё будзе добра, прыйшло зусім іншае
час...»

Але ў 1941 годзе пачалося іншае час, пачалася вайна. Оля
эвакуіравалася ў Паволжы, у Мардоўскую АССР.

У 1943 годзе мы даведаліся, што Вольга знаходзіцца ў Беларусі. Але сустрэцца з ёй не прыйшлося, расказаць яна нам нічога не здолець. Толькі праз сувязных мы даведаліся, што Вольга знаходзіцца ў партызанскім атрадзе. Замест сустрэчы з ёй нам перадалі вестка аб яе гібелі ў вёсцы Жорнаўка. Пахавана Оля ў брацкай магіле г. Гродна, у парку.

Смерць Олі  для мяне - гэта вялікае і цяжкае гора. Забыць яе я
ніколі не змагу. Пра сябе для мяне яна пакінула ўсё толькі
добрае.

Ірына Рыгораўна Соламава, маці Олі.